గిగ్‌ కార్మికుల దశాబ్దపు పోరాటానికి గుర్తింపు.. ఇక హామీలు కాదు, హక్కులు అమలు కావాలి!
రూ.5 లక్షల ప్రమాద బీమా.. రూ.10 లక్షల ఆరోగ్య భరోసా.. చట్టంతో పాటు కనీస ఆదాయం, ఉద్యోగ భద్రత, సామాజిక న్యాయం అందించడమే ప్రభుత్వ ముందున్న అసలైన సవాల్‌!
నగర రహదారులపై పరుగులు తీసే ప్రతి డెలివరీ బైక్‌ వెనుక ఒక కుటుంబం జీవనపోరాటం ఉంది. ప్రతి క్యాబ్‌ ప్రయాణం వెనుక అప్పులు, వాహన వాయిదాలు, ఇంధన ఖర్చులు, రోజువారీ ఆదాయం కోసం సాగించే నిరంతర శ్రమ ఉంది. వినియోగదారులకు నిమిషాల్లో సేవలు అందిస్తున్న ఈ కార్మికులకు మాత్రం దశాబ్దాలుగా కనీస సామాజిక భద్రత కరువైంది. వారి సమస్యలకు పరిష్కారం చూపే దిశగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన గిగ్‌ కార్మికుల సంక్షేమ చట్టం, రాహుల్‌ గాంధీ సమక్షంలో నవంబర్‌ 14న ఆవిష్కరించిన అమలు నిబంధనలు ఆశాజనక పరిణామం. అయితే ఈ చారిత్రక ప్రయత్నం ప్రకటనలకే పరిమితం కాకుండా ప్రతి కార్మికుడి జీవితంలో భరోసాగా మారాల్సిన అవసరం ఉంది.
దశాబ్దపు పోరాటం.. చట్టబద్ధమైన గుర్తింపు
తెలంగాణ గిగ్‌, ప్లాట్‌ఫామ్‌ కార్మికుల సంక్షేమం కోసం సాగిన పోరాటానికి ఇప్పుడు చట్టబద్ధమైన గుర్తింపు లభించింది. 2026లో తెలంగాణ ప్లాట్‌ఫామ్‌ ఆధారిత గిగ్‌ కార్మికుల నమోదు, సామాజిక భద్రత, సంక్షేమ చట్టం తీసుకొచ్చారు. మార్చిలో శాసనసభ ఆమోదించిన ఈ చట్టం జూన్‌ 2 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. నవంబర్‌ 14న హైదరాబాద్‌లో రాహుల్‌ గాంధీ, ముఖ్యమంత్రి రేవంత్‌రెడ్డి సమక్షంలో అమలు నిబంధనల పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించి, ఆన్‌లైన్‌ నమోదు ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. దాదాపు దశాబ్దకాలంగా హక్కుల కోసం పోరాడుతున్న కార్మిక సంఘాల ఉద్యమానికి ఇది కీలక మైలురాయి.
ఈ విధానం కింద కార్మికులకు రూ.5 లక్షల ప్రమాద బీమా, రాజీవ్‌ ఆరోగ్యశ్రీ ద్వారా రూ.10 లక్షల ఆరోగ్య బీమా కల్పించనున్నట్లు ప్రకటించారు. ప్రత్యేక సంక్షేమ బోర్డు, గుర్తింపు కార్డులు, కార్మికుల పని, చెల్లింపులు, ఆదాయ వివరాలను తెలుసుకునే డిజిటల్‌ సదుపాయాలు, ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థ కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. ప్లాట్‌ఫామ్‌ సంస్థల నుంచి లావాదేవీల ఆధారంగా సంక్షేమ నిధికి రుసుము వసూలు చేసే విధానం కూడా నిబంధనల్లో పొందుపరిచారు.
ఆర్థిక ఒత్తిళ్లలో నలిగిపోతున్న కార్మిక కుటుంబాలు
ఈ కార్మికుల సమస్యలు కేవలం బీమాతోనే పరిష్కారం కావు. రోజువారీ ఆదాయంలో అనిశ్చితి, పెట్రోల్‌ ధరల భారం, వాహనాల ఈఎంఐలు, మరమ్మతుల ఖర్చులు, ఆర్డర్ల కోసం గంటల తరబడి నిరీక్షణ, కంపెనీల చెల్లింపుల్లో మార్పులు వారి జీవనాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. అనారోగ్యం లేదా ప్రమాదం కారణంగా ఒక్కరోజు పని ఆగినా కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితి దెబ్బతింటోంది.
ఈ పరిస్థితికి నిదర్శనంగా 2026 మేలో హైదరాబాద్‌కు చెందిన 33 ఏళ్ల డెలివరీ కార్మికుడు సతీష్‌ కుమార్‌ తన ఆదాయం గతంలో రోజుకు సుమారు రూ.800 ఉండగా, ఇంధన ధరల పెరుగుదల, ఆర్డర్ల తగ్గుదలతో రూ.550–600కు పడిపోయిందని వెల్లడించారు. కొన్ని సందర్భాల్లో ఒక్కో ఆర్డర్‌కు రూ.11 నుంచి రూ.20 మాత్రమే లభిస్తోందని ఆయన వివరించారు. ఇది ప్రతి కార్మికుడి ఆదాయానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే గణాంకం కాకపోయినా, వారి ఆర్థిక ఒత్తిడికి అద్దం పడుతోంది.
2025లో హైదరాబాద్‌లో 60 మంది డెలివరీ, ఇతర సేవా కార్మికులపై నిర్వహించిన ఒక అధ్యయనంలో 45 శాతం మంది తమ గుర్తింపు ఖాతాలు నిలిపివేయడం లేదా తాత్కాలికంగా రద్దు చేయడం వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొన్నట్లు వెల్లడైంది. ఖాతా నిలిపివేతకు స్పష్టమైన కారణాలు తెలియకపోవడం, ఫిర్యాదులకు సరైన పరిష్కారం లభించకపోవడం కూడా ప్రధాన సమస్యలుగా నమోదయ్యాయి.
చట్టంలో హక్కులు.. క్షేత్రస్థాయిలో అమలు కావాలి
కొత్త నిబంధనల్లో కనీస పారితోషికం, చెల్లింపుల్లో పారదర్శకత, అన్యాయమైన ఖాతా నిలిపివేతల నుంచి రక్షణ, పని నిబంధనల మార్పులకు ముందస్తు సమాచారం, ఫిర్యాదుల పరిష్కారం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. పెద్ద సంఖ్యలో కార్మికులను నియమించే సంస్థల్లో అంతర్గత ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయడం, కార్మికుల ఆదాయ వివరాలను అందుబాటులో ఉంచడం వంటి నిబంధనలు కూడా ఉన్నాయి.
అయితే కార్మికుడి ఖాతా నిలిపివేయబడినప్పుడు అతని వాదన వినే వ్యవస్థ ఎంత వేగంగా స్పందిస్తుంది? సంస్థలు చెల్లించాల్సిన సంక్షేమ నిధి సక్రమంగా జమ అవుతోందా? ప్రమాదం జరిగినప్పుడు బీమా పరిహారం ఎంత సమయంలో అందుతుంది? ఆరోగ్య బీమా వినియోగంలో ఎలాంటి అడ్డంకులు ఉంటాయి? ఈ ప్రశ్నలకు స్పష్టమైన సమాధానాలు లభించాలి.
“కార్మికుడికి గుర్తింపు కార్డు ఇవ్వడం తొలి అడుగు.. అతని కుటుంబానికి ఆర్థిక భద్రత కల్పించడమే అసలైన విజయం.”
కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వానికి సామాజిక న్యాయం అమలులో పరీక్ష
రాహుల్‌ గాంధీ స్వయంగా గిగ్‌ కార్మికులతో మమేకమై, వారి సమస్యలను జాతీయ స్థాయిలో ప్రస్తావించడం అభినందనీయం. ముఖ్యమంత్రి రేవంత్‌రెడ్డి ప్రభుత్వం చట్టాన్ని అమల్లోకి తీసుకురావడం మరో ముఖ్యమైన ముందడుగు. కానీ కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి, ప్రభుత్వానికి ఇప్పుడు బాధ్యత మరింత పెరిగింది. గతంలో ఇచ్చిన హామీలను అమలు చేయడమే ప్రజల్లో విశ్వాసాన్ని పెంచుతుంది.
అందుకోసం ప్రభుత్వం తక్షణమే కొన్ని ప్రాధాన్య చర్యలు చేపట్టాలి. రాష్ట్రంలోని గిగ్‌ కార్మికులందరినీ నమోదు చేసి గుర్తింపు కార్డులు అందించాలి. బీమా క్లెయిమ్‌లకు గడువు నిర్ణయించాలి. సంక్షేమ బోర్డును పూర్తిస్థాయిలో పనిచేయించాలి. కనీస పారితోషికం, ఇంధన వ్యయానికి అనుగుణమైన చెల్లింపులు, పని గంటల భద్రతపై కార్యాచరణ రూపొందించాలి. అన్యాయంగా ఖాతాలు నిలిపివేసే సంస్థలపై చర్యలు తీసుకునే వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలి.
అంతేకాదు, క్యాబ్‌ డ్రైవర్లు, డెలివరీ బాయ్స్‌కు తాగునీరు, మరుగుదొడ్లు, విశ్రాంతి కేంద్రాలు, వాహనాల పార్కింగ్‌ వంటి కనీస సదుపాయాలు కల్పించాలి. వృద్ధాప్య పింఛన్లు, ప్రమాద సమయంలో కుటుంబానికి ఆర్థిక సహాయం, మహిళా గిగ్‌ కార్మికులకు ప్రత్యేక భద్రత వంటి అంశాలను కూడా సంక్షేమ కార్యాచరణలో భాగం చేయాలి.
తెలంగాణ ఆదర్శంగా నిలవాలి.. దేశవ్యాప్త హక్కులకు బాటలు వేయాలి
గిగ్‌ కార్మికుల సంక్షేమం ఒక రాజకీయ పార్టీకి సంబంధించిన అంశం కాదు. ఇది మారుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థలో కొత్తగా ఏర్పడిన శ్రామిక వర్గానికి సంబంధించిన సామాజిక న్యాయ సమస్య. ఒకవైపు డిజిటల్‌ సంస్థలు విస్తరిస్తూ లాభాలు ఆర్జిస్తుంటే, మరోవైపు ఆ వ్యవస్థను నడిపిస్తున్న కార్మికులకు కనీస భద్రత లేకపోవడం అభివృద్ధిలోని అసమానతను తెలియజేస్తోంది. అందుకే ప్రభుత్వం, ప్లాట్‌ఫామ్‌ సంస్థలు, కార్మిక సంఘాలు కలిసి పనిచేయాలి. సంక్షేమ నిధి వినియోగంపై పారదర్శకత, అమలుపై కాలానుగుణ సమీక్ష, కార్మికుల భాగస్వామ్యంతో నిర్ణయాలు తీసుకోవడం తప్పనిసరి కావాలి.
రాహుల్‌ గాంధీ ఈ అంశాన్ని జాతీయ స్థాయిలో ముందుకు తీసుకెళ్లాలి. తెలంగాణ కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం దేశంలోని ఇతర రాష్ట్రాలకు ఆదర్శంగా నిలిచేలా చట్టాన్ని సమర్థంగా అమలు చేయాలి. ఎందుకంటే గిగ్‌ కార్మికులు కోరుకుంటున్నది ఉచితంగా వచ్చే సాయం కాదు.. తమ శ్రమకు తగిన ప్రతిఫలం, ప్రమాదంలో కుటుంబానికి అండ, అనారోగ్యంలో వైద్యం, రేపటి జీవితంపై భరోసా.
కార్మికుడి చెమటకు విలువ దక్కినప్పుడే అభివృద్ధికి అర్థం.. అతని కుటుంబానికి భద్రత లభించినప్పుడే సామాజిక న్యాయానికి సార్థకత!
